Provinciali I vonuar I Inovacionit Urban...

Ku I vendosin të gjitha qytetet biçikletat e tyre. Mbi tokë. Në nivelin e sistemit rrugor. Të ndërthuren dhe ato në kolazhin e bukur të qytetit. Epo, jo të gjitha qytetet….

Të gjithëve na rastis të njihemi me njerëz të mrekullueshëm, inspirues që I hasim në udhëtime pune apo argëtuese. Gjithashtu na rastis të shikojmë shumë gjëra në qytetet që vizitojmë. Dhe midis tyre është e pashmangshme të shikojmë dhe çudira që na lën pa fjalë dhe na irritojnë. Sidomos në infrastrukturë. Mbetem I shtangur nga inspirimi I krijuesve të korsive që vendosen në anën e gabuar të vëndparkimeve të automjeteve, ose që vendosen në zonën e hapjes së dyerve të këtyre automjeteve. Mashtrimet më të mëdha të infrastrukturës së biçikletave. Ujku nën lëkurë deleje.

Pavarësist dekadave të funksionimit të mbarë të rrjetave rrugore të dedikuara për pedalues, ku dhjetëra mijëra çdo ditë krijojnë lehtësim të rëndësishëm të trafikut në qytete, në vënde të tjera ndodhin ende gabime të mëdha. Shikojmë ide që hidhen në tavolinë nga inxhinierë dhe planifikues urbanë të cilët qartazi nuk pedalojnë në qytetet e tyre. Krijime Frankenstainfrastrukturore të gatuara në laboratorin e ndonjë doktori të çmendur.

Rrugët e qyteteve tona, disa prej tyre me një histori 7000 vjeçare, janë hapësirat më demokratike në historinë e Homo Sapiens. Kur automjeti u prezantua në përditshmërinë e qyteteve tona, nisi një diktaturë urbane ende e parrëzuar që krijon kushte të njëanëshme. Sigurisht të gjithë jemi dëshmitar të shpërthimev  revolucionare që kanë ndodhur dhe kanë krijuar kushte pak më të favorshme për pedaluesit urbanë. Avokatura pasionante e biçikletave, në çdo ditë e më shumë qytete, mblidhet dhe rekruton mëndje dhe zemra që rrahin nën ritmin e një zinxhiri biçiklete të papengueshme. Nga njerëz të mëdhenj janë dëgjuar deklarata të jashtëzakonshme. Një që do doja të veçoja, deklarata e ish-kryebashkiakut të Parisit, Delanoe : “Fakt është që makinat nuk kanë më vënd në qytetet e kohës sonë”. Ai mbështeti mendimin me aksion duke transformuar Parisin në 13 vite mandatesh të pandërprera. Puna e tij vërtetë fryëzuese përfshiu infrastukturë për pedaluesit, rregulim gjithëpërfshirës të trafikut dhe shumë elemente të nevojshme.

Nga ana tjetër regjimi motorristik vazhdon të diktojë shumë qytete që vujanë dhe kërkojnë rrugëdalje. Bashkë me shpresën që ekziston, shpesh përballemi me koncepte që na bëjnë të habitemi me nivelin e ulët të mendimit që është hedhur në to. Shpesh herë këto koncepte ngjajnë pashmangshmërisht me atë fëmijën që në çdo orë mësimi se ka vëmëndjen dhe bezdis gjithë klasën me sjelljen e pamatur dhe shakatë pa sens që vetëm rrespekt nuk mbledhin. Në hapësirën e modernizimit të qyteteve tona, duket qartazi që ky fëmi është Londra.

Si u arrit që ky vënd të japi tre, as një as dy por  tre, koncepte massive të cilat habisin me nivelin e tyre të ulët në dy fusha – inteligjencë dhe kuptim të jetës urbane dhe rolit të biçikletës në qytete në këto 130 vitet e fundit?

Në të majtë, akti I parë I komedisë urbane (që më shumë do veprojë si tragjedi). Skycycle nga Norm Foster. Vendosja e pedaluesve të përditshëm në një raft me urdhër të regjimit diktatorial të automjeteve. Mbajtja e këtyre bezdive jashtë rruge duke I ofruar akses minimal në gjëra me rëndësi të vogël si… shkolla, vëndet pune, dyqane, administratë etj. 

220 milionë Paund  për fazën e parë për 220 kilometra…. Në një vepër ku të 400.000 pedaluesit përfitues do paguajnë 1 Paund sa herë aksesojnë veprën. Marie Kastup (Menaxhere Projektesh nga Kopenhageni) thotw që edhe nëse Kopehageni do I kishte këto sasi lekësh, nuk do ndërtonte diçka si Skycylce pasi do largonte pedaluesit e qytetit nga nevojat e tyre dhe qytetin nga pjesa tij më dinamike.

Disa njerëz kanë barazuar  projektin  Skycycle me Urën Gjarpër në Kopenagen. Jo. Gjarpëri është një urë, e cila shërben për të zgjidhur një problem lokal. Jo për të larguar pedaluesit urbanë nga rrugët.

Akti I dytë I absurditetit është një korsi pluskuese mbi lumin Tames për pedalues dhe këmbësorë.

600 milionë Paund.

Jo më shumë se 20 km.

Dhe biletë hyrje 1.5 Paund për çdo përdorues.

Me këtë “projekt”, s’di as ku ta nis. Renderi prezantues mësipër nuk na tregon as për rampa aksesi në vepër. I shërben argëtimit apo nëvojës? Kush e di? Kujt I intereson?... Akoma një arkitekt I cili është mendërisht I larguar nga realiteti I jetës në qytet.

Dhe së fundmi, akti I tretë. Gjëja e fundit që do shikosh para se të largohesh nga zyra. Diçka që pasi e ke parë, nuk mund ta harrosh asnjëherë. London Underline (Vija Nëntokësore e Londrës). Nju Jorku duhet të jetë shumë I ofenduar nga kjo referencë për High Line-in e tij.

Mirësevini në anën e errët të pedalimit urban. Nëse Skycyle dukej jo praktike, ky project më lë pa fjalë.

Dëbimi I pedaluesve, duke I vendosur në ajer, mbi ujë dhe tashmë nën tokë.

Largojini këta njerëz nga AutoCAD dhe Maya.

Janë turp përpara gjithë qytetarëve të Londrës që kuptojnë (edhe nëse nuk pedalojnë). Ata të cilët përpiqen të korgjojnë kaq shumë gabime të trashëguara apo të reja në qytet. Nëse jeni kuriozë, ekzsiton dhe një prezantim në video I këtij “koncepti”

Sigurisht, ideja është përdorur dhe më parë. Tunele për pedalues. Tunele që shërbejnë për një udhëtim specifik nga pika A në pikën B. Si ai në San Sebastian. Si ai që është ndërtuar nën lum në Roterdam në vitin 1930. Por kemi mësuar shumë në këto rreth 100 vite. Hollandezët kanë bërë një punë të mrekulueshme me nënkalimet si dhe me mbajtjen e tyre të ndriçuara dhe me oksigjen. Në Danimarkë, dhe në ato pak parkime biçiketash të errëta që ekzistojnë vendoset muzikë dhe ndriçim për të krijuar një ambjent miqësor dhe evitohet sa më shumë përdorimi I tuneleve duke u kufizuar në nënkalime që I shërbejnë vazhdimit të lëvizjes si për biçikletat por dhe automjeteve. Mbajtja e pedaluesve mbi tokë, në nivel rruge, është standarti në të dyja këto shtete.

Nëse kërkoni për inovacion, në infrastrukturën e biçiketave do të shikoni se si vendoset theksi në nevojat e pedaluesve dhe I shërben disa funksioneve llogjike dhe praktike. Ura Gjarpër është një shëmbul I mrekullueshëm. Rrethrrotullimi Pluskues në Eindhoven, edhe ky. Udha e Gjelbër e pedaluesve akoma më shumë. Shëmbujt janë të shumtë.

Gjithashtu vihet re që këto inovacione janë të thjeshta në natyrë. Të thjeshta, racionale dhe funksionale. Bazohen në kuptimin e funksionimit të biçikletës në qytet, në të kaluarën të tashmen dhe të ardhmen.

Kemi ato që na duhen. Dimë ato që na duhen. Për të zhvendosur mendimin ne forma moderne dhe inteligjente të transportit.

… dhe diçka e fundit pas kësaj vepre me tre akte, për të lindur pak shpresë. Një urë e re mbi lumin Tames, Ura Kopësht– garden bridge -  që ofron ndërlidhje dhe hapësirë parku në një qytet me nevojë gjigande për të dyja. 

Por jo… me sa po duket, mbi urë nuk do lejohen pedaluesit!

Provinciali I vonuar godet sërish. Duke prishur mësimin. Tokio dhe Berlini e injorojnë. Kopenhageni dhe Parisi po I pregatisin një kurth pas mësimi. Buenos Aires, Nju Jorku dhe Dublini e tregojnë me gisht dhe qeshin me të madhe…

Qytetet duhet të evolojnë duke mbetur të këndshme për qyetetarët. Urojmë që ky shembull qyteti që zgjedh rrugën e gabuar të frymëzojë të tjerë për të vepruar drëjtë. 

#Ecovolis Blog

“Liro Korsite” beteja e radhes nen siglen Ecovolis...

Eshte e rendesishme te nenvizohet se kete artikull po e shkruan nje “shofere” (“guidatore” nese ju shijon me shume si emertim), lidhja me dyrrotakun e se ciles, eshte thjesht nje kujtim i kahershem femijerie, madje me shume se per nje dyrrotak behej fjale per kater-rrotak, po te shtosh edhe dy rrotat e vogla, ne ndihme te ekuilibrit. Megjithate, edhe nje shofere , me gjithe gabimet e (pa)falshme qe nje e tille ben, si parkimi dysh apo ndalesa ne te aq perfoluren korsi te bicikletave eshte e ndjeshme ndaj rremujes se trafikut ne kryeqytet e jo vetem, e pikerisht per arsyet e siper permendura nuk mund mos mbaje pergjegjesi e te solidarizohet me protestat e ciklisteve, protesta te cilat tre muajt e fundit kane pushtuar rruget e Tiranes.

Nisma Ecovolis “Liro Korsite” numeron tashme protesten e saj te shtate por kurrsesi te fundit nderkohe qe emertimi “proteste” nuk di pse po me tingellon paksa i dhunshem : behet fjale ne te vertete per pedalime te gjata paqesore te ciklisteve te Tiranes, te “udhehequr” nga drejtuesi i Ecovolis, Ened Mato, pedalime nen tinguj zilesh, nen nota muzike e nen feshferima pankartash tejet kuptimplota si “Ti s’je ne trafik!Ti je trafiku! Ndrysho!”. Por mos u ndikoni nga larmia e ngjyrave te parrullave apo nga buzeqeshjet dashamirese te ciklisteve : zeri i tyre eshte tejet i vendosur, kembengulja e tyre eshte mbreselenese e keto jane arsyet qe i kane shnderruar keto pedalime ne ate qe mund te quhet me plot gojen “Revolucioni i Bicikletave”, revolucion i cili tashme mbledh cdo tre te premte qindra cikliste qe kerkojne te drejtat e tyre per nje pedalim e sigurte ne perditshmerine e tyre. Fakt eshte qe e premtja e 4 prillit mblodhi rreth peseqind cikliste te cilet premtojne te shtohen te premten e 2 majit.

Ecovolis ka ndikuar jo pak ne hartimin e infrastruktures se re rrugore e cila tashme perfshin edhe korsite e bicikletave : kjo perpos punes se vazhdueshme per t’a shnderruar dyrrotakun ne nje realitet te prekshem per qytetaret e kryeqyetit. Por mgjs korsite jane( te pamjaftueshme per mendimin tim e pa nje lidhje logjistike mes tyre) ato respektohen pak per te mos thene aspak, nga “guidatoret” e pse jo edhe nga vete kembesoret,duke e kthyer thuajse ne utopi vozitjen e dyrrotakut nga cikliste te rinj si dhe duke rrezikuar ciklistet me pervoje te cilet kane zgjedhur mjetin ekologjik e miqesor ne te perditshmen e tyre.

Pikerisht ky eshte synimi i Ecovolis,i Ened Matos e i dhjetra djemve dhe vajzave aktiviste si Megi Elio Blendi Marinela, Arta etj pa te cilet e gjitha kjo nuk do te ishte e mundur : te sensibilizojne shoferet e papergjegjshem te cilet per”lehtesi pune” jo vetem parkojne ne korsite e bicikletave, po jane te pakujdesshem edhe kur hapin deren e makines pa u siguruar aspak nese po kalon a jo nje ciklist atypari. Jo me kot njeri nga momentet me domethenes te ketij “revolucioni” eshte ai qe ndizet nga britmat “Hiqe Hiqe” te cilat u drejtohen “kater-rrotakeve” te parkuar ne korsite e bicikletave, britma qe pasohen nga shoferi i cili i zene gafil del nga lokali ku po gjerb kafene dhe leviz makinen e tij duke share nen dhembe.

Te ndermarresh nisma te tilla shpesh mund te jete edhe e lehte, t’i vazhdosh ato eshte tejet e veshtire. Kembengulja e Enedit ne fakt ngjason me ato marrezite qe nuk duan t’ia dine per pengesa e per kundershti. Nuk eshte i rastesishem perqafimi i gjere qe ky aktivitet pati nga qindra cikliste, te cilet presin me padurim te vertete te premten e radhes per te ngritur zerin e tyre, per te kerkuar te drejtat e tyre, per te mbrojtur jeten e tyre. Per te gjithe dietrologet : nuk fshihet asgje pas ketij aktiviteti vec deshires se mire per nje trafik dinjitoz ku mjetet respektohen ne menyre te ndersjelle.

Vec shofereve, kembesoreve e vete ciklisteve, eshte me rendesi te sensibilizohen edhe organet perkatese, duke rritur numrin e gjobave per ata qe jane ndesh me ligjin, duke hartuar strategji te reja mbi trafikun e pse jo duke ngritur edhe nje polici rrugore e cila perdor dyrrotakun. Por ja qe ne Shqiperine skeptike keto tingellojne “amsterdanizma” apo “qiqrra ne hell”, por ndonjehere jane pikerisht keto te fundit qe kthehen ne shtysa te fuqishme per te bere gjera te medha.

Ecovolis nuk eshte thjesht nje nisme, Ecovolis eshte nje mendesi’, per nje qytet te paster e te dashur. Po si valle mund te jete i tille nje qytet nese nuk jemi ne te paret te dashur me te. Ndaj keto pedalime kerkojne te jene edhe nje “nxitje” me shume, drejt dyrrotakut, nje thirrje per te braktisur makinat hijerenda te cilat vec ndotjes nuk na dhurojne asgje me shume, nje vetetime ne qiell te khjellet qe perpiqet t’u tregoje qytetareve se cilesia e asaj c’ka thithim eshte tejet e rendesishme per te gjithe ne.

Jo me kot, une jam nje nder shoferet, qe fale ketij revolucioni, ka nje ndjeshmeri krejt tjeter ndaj gabimeve te permendura ne rreshtat e pare te ketij shkrimi, kjo sepse energjia e atyre qindra ciklisteve qe pedalojne duke kerkuar te drejtat e tyre, nuk mund te shkoje kurrsesi’ dem. E megjithese do te doja vertet, te braktisja makinen e te zgjidhja dyrrotakun si mjetin tim, jam e kapluar nga tmerri i “te ngjashmeve” te mij guidatore, te cileve me siguri nuk u intereson aspak mungesa ime e pervojes ne biciklete.

Por duke i qendruar besnike atij ligjit fizik qe thote se asnje energji e cliruar nuk vete dem, i qendroj gjithashtu besnike mendimit se kembengulja e ketyre qindra njerezve te mire do sjelle patjeter ndryshimin e ndjeshem qe te gjithe presin.
Deri atehere, shihemi te premten